AI trapt op achilleshiel van advocaten

Leestijd: ca. 5 minuten

Er is iets op deze planeet neergedaald dat de wereld fundamenteel verandert. Niet geleidelijk, niet over twintig jaar, maar nu; zichtbaar, meetbaar en onomkeerbaar. AI is een kracht van een orde die we al een tijdje niet meer hebben meegemaakt. Vergelijkbaar met het moment dat mensen ontdekten dat de aarde niet plat was: het hele referentiekader kantelt. Wat zeker leek, klopt niet meer. Wat vanzelfsprekend was, moet opnieuw worden uitgevonden.

Voor de meeste sectoren is dat een uitdaging, voor de advocatuur ook, maar dan een hele grote met een een bijzondere complicatie. Want de advocatuur heeft een achilleshiel: ze is analytisch sterk, inhoudelijk excellent, gebouwd op kennis en reputatie. Maar structureel gebouwd op stilstand. Wel sterk, niet lening. En AI beloont wie soepel beweegt.

Wat AI de advocatuur brengt

Laten we beginnen met de kans, want die is groot. AI maakt het mogelijk om werkzaamheden die dagen kostten in minuten uit te voeren. Contractreview, juridisch onderzoek, het doorspitten van datarooms bij transacties, het genereren van eerste concepten, het zijn taken die al grotendeels geautomatiseerd kunnen worden. Voor cliënten betekent dat snellere doorlooptijden. Voor kantoren die dit slim inzetten: hogere marges op hetzelfde werk, of de capaciteit om meer werk aan te nemen zonder extra mensen.

Daarbij: AI neemt geen eindbeslissingen. De advocaat blijft verantwoordelijk voor de kwaliteit van het advies, de juistheid van de analyse en het oordeel dat hij geeft. AI maakt hem of haar slimmer.
De veelbesproken verhalen over AI die verzonnen jurisprudentie produceert, kloppen maar zijn gedateerd. De modellen hallucineren inmiddels aanzienlijk minder dan twee jaar geleden. Wie AI inzet als gereedschap in plaats van als orakel, merkt dat het de kwaliteit en productiviteit verhoogt zonder de verantwoordelijkheid te verschuiven.

En wat het wegneemt

Maar de keerzijde is minstens even concreet. Het uurmodel van de advocatuur is gebouwd op tijd: hoe meer uur, hoe meer omzet. AI ondermijnt dat fundament. Een due diligence die voorheen vijftig uur kostte, doet AI in vijf. Kantoren die hun verdienmodel niet aanpassen, verliezen marge. Kantoren die wachten tot cliënten erom vragen, zijn al te laat.

De impact is al zichtbaar. Goldman Sachs berekende dat 44% van alle juridische taken automatiseerbaar is, het hoogste percentage van alle beroepsgroepen. Startersvacatures in de juridische dienstverlening daalden de afgelopen jaren al met 30 tot 40 procent. Het juniorwerk verdwijnt nu, terwijl de meeste kantoren de discussie erover nog moeten voeren.

En dat heeft een ongemakkelijke bijwerking: het werk dat juniors deed, leidde hen tegelijk op tot senior. Als dat werk wegvalt, verdwijnt ook de kweekvijver. Wie leidt de senior van morgen op als de junior van vandaag er niet meer is?

"AI maakt iets wat goed is beter. En het maakt overbodig wat het niet gebruikt."

De achilleshiel: een bestuursmodel gebouwd op consensus

De meeste advocatenkantoren zijn georganiseerd als partnerschap. Equity partners zijn eigenaar, productiefactor én beslisser tegelijk. Iedereen heeft een mening, iedereen heeft belang, en niemand heeft doorslaggevende zeggenschap over de ander. Beslissingen vragen draagvlak. Draagvlak kost tijd.

Dat model heeft decennia lang gewerkt. Het beschermt autonomie, verankert kwaliteit en past bij de cultuur van zorgvuldigheid die de rechtspraktijk vereist. Maar het is fundamenteel ongeschikt voor de snelheid die AI-invoering vraagt. Welke tools? Welk verdienmodel? Wie bewaakt de kwaliteit als AI het eerste concept schrijft? Al die vragen gaan dwars door praktijkgroepen en generaties partners heen. En in een consensusgedreven organisatie betekent dat: vertraging.

"Elk kantoor heeft wel iemand die AI interessant vindt. Heel weinig kantoren hebben iemand die er echt over mag beslissen."

De ironie is dat de kantoren die het langst wachten, de minste ruimte overhouden om het goed te doen. De markt wacht niet op de uitkomst van de volgende partnersvergadering.

De tweede kwetsbaarheid: de mindset 'klopt niet'

Het bestuursmodel verklaart een deel van de traagheid. Maar er is een laag dieper. De mensen die het tot partner hebben geschopt, zijn daar niet voor niets gekomen. Ze zijn analytisch sterk, werken graag met regels en precedenten, hechten aan zekerheid en bewijs, en zijn van nature sceptisch over wat nog niet bewezen is. Uitstekende eigenschappen voor een advocaat. Lastige eigenschappen voor iemand die een strategische sprong moet maken op basis van onvolledige informatie.

Veel bestuurders en partners zijn sterk gericht op het heden: op wat er nu speelt, wat er nu van hen gevraagd wordt, wat er nu op hun bureau ligt en vooral wat er niet klopt aan iets. Dat maakt ze effectief in de dagelijkse praktijk. Maar het maakt het moeilijk om ruimte te maken voor de vraag wat er over drie jaar van hen gevraagd zal worden.

Het is geen persoonlijk verwijt. Het is een patroon: de mensen die het meest succesvol zijn in het bestaande systeem, hebben de minste aanleiding om dat systeem te bevragen. Totdat de markt ze dwingt.

"De vraag is niet of je partners slim genoeg zijn om AI te begrijpen. De vraag is of ze voldoende toekomstgericht zijn om er nu al op te handelen."

Wendbaarheid als tegengif

De organisaties die AI succesvol invoeren zijn niet de slimste of de grootste. Het zijn de organisaties die snel kunnen beslissen, snel kunnen testen en snel kunnen bijsturen. Wendbaarheid vraagt om duidelijk leiderschap dat richting geeft, een cultuur waarin experimenteren mag, en besluitvormingsprocessen die niet verstopt raken in overleg.

Dat begint bij weten waar je staat. Zijn de mensen aan de top van jouw kantoor primair gericht op wat er nu is, of op wat er komen gaat? Wie ziet AI als bedreiging voor het bestaande model, en wie ziet het als kans? Dat zijn praktische vragen die bepalen hoe een veranderproces eruitziet — en wie je wanneer betrekt.

Pas als je dat weet, kun je de juiste gesprekken voeren. Niet de gepolijste presentaties in een partnersvergadering, maar de eerlijke discussie over richting, angst en ambitie. En die discussie vraagt een setting buiten de waan van de dag.

Wat Leef je Merk doet

Leef je Merk werkt met organisaties in professional services die staan voor strategische keuzes die raken aan identiteit, cultuur en leiderschap.

We beginnen met "Who's on the bus?": een sessie waarin we de mentale voorkeuren van bestuurders en partners inzichtelijk maken. Zijn ze primair gericht op het nu of op de toekomst? Waar zit de energie, waar zit de rem? Dat levert een helder beeld op dat bepaalt hoe je het veranderproces organiseert en wie je wanneer meeneemt.

Op basis daarvan faciliteren we een strategische MT-heisessie: een dag waarop bestuur en partners samen de echte vragen op tafel leggen en besluiten nemen die ook worden uitgevoerd. Geen nieuw rapport. Een gedeelde richting — vastgelegd in een organisatie-kompas dat strategie simpel maakt en helder maakt wie wat doet.

De zomer biedt een natuurlijk moment. Vóór de vakantie brengen we in kaart waar het bestuur en de partners staan. Na de vakantie faciliteren we de heisessie waarmee het kantoor het najaar ingaat met een gedeelde koers op AI. Geen abstracte plannen — een beslissing die gemaakt is.

→ Neem contact op met Rob als je hiermee aan de slag wil.